Cumhuriyet, kadınların da sözü olduğunda tamamlanır

29 Ekim'de bayrakları asarken bir tarihin yalnızca ilan edildiği günü değil, yurttaşlık fikrinin önümüze koyduğu büyük sözü de hatırlıyoruz: Bu ülkenin geleceğinde herkesin sesi, emeği ve iradesi vardır. Kadınlar için Cumhuriyet, tam da bu sözün gündelik hayatta karşılık bulma ihtimalidir.

Cumhuriyet'ten önce de kadınlar bu toprağın üretiminde, eğitiminde ve bağımsızlık mücadelesinde vardı. Hakların tarihi, kadınların görünmez emeğini yok sayarak anlatılamaz. Cumhuriyet'in getirdiği dönüşüm ise bu emeğin eğitim, hukuk ve siyaset alanında yurttaşlık hakkıyla buluşmasına yeni bir zemin açtı. 1924'te öğretimin birleştirilmesi, 1926'da Medeni Kanun'un kabulü ve 1930'dan 1934'e uzanan siyasal hak düzenlemeleri bu zeminin önemli eşikleriydi.

Kadınlar 1930'da belediye seçimlerine katılma, 1933'te muhtar ve ihtiyar heyeti seçimlerinde seçme ve seçilme, 5 Aralık 1934'te ise milletvekili seçme ve seçilme hakkını elde etti. 1935 seçimlerinin ardından Meclise giren kadınlar arasında Sivas milletvekili Sabiha Gökçül de vardı. Bu yalnız bir temsil fotoğrafı değildi; bir kadının ülkenin karar masasında bulunmasının artık hukuken mümkün olduğunun kaydıydı.

Yine de hakların kanunda yer almasıyla hayatın her alanında eşitliğin kurulması aynı şey değildir. Bugün bir kız çocuğunun hangi mesleği seçebildiği, bir kadının emeğinin karşılığını alıp alamadığı, karar masalarında ne kadar yer bulduğu ve şiddetten uzak yaşayıp yaşayamadığı Cumhuriyet'in eşit yurttaşlık sözünü nasıl taşıdığımızı gösterir.

Biz 29 Ekim'i kadınlara verilmiş bir armağanın yıldönümü gibi değil; kadınların mücadelesiyle genişleyen ortak bir yurttaşlık alanı olarak görüyoruz. Çünkü Cumhuriyet yalnız geçmişte kurulmuş bir yönetim biçimi değildir. Evde sözü dinlenen, okulda önü açılan, işte emeği görülen, sandıkta iradesi sayılan her kadınla bugün yeniden kurulur.

Bu bayramda kutlamanın yanına küçük bir soru bırakalım: Cumhuriyet'in eşitlik sözünü kendi hayatımızda kimin için büyütebiliriz? Bir kız çocuğunun eğitimine omuz vermek, bir kadının sözünü kesmeden dinlemek, emeği görünür kılmak ya da karar verilen yerde kadınlara alan açmak… Cumhuriyet, kadınların da sözü olduğunda tamamlanır.

— Sosyolog Duygu Gülnur Yılmaz ve Pazartesi Kahvesi editörü