Göbeklitepe’nin kemik bilmecesi çözüldü

Şanlıurfa’daki Göbeklitepe, “tarihin sıfır noktası” diye anılıyor. Ama arkeologları 1995’ten beri uğraştıran bir bilmece vardı: Kazılarda yaklaşık 3 bin metrekareye dağılmış 928 insan kemiği parçası bulunmuştu, ama tek bir sağlam mezar yoktu.

Alman Arkeoloji Enstitüsü’nden Julia Gresky ve Lee Clare’in bu ay PLOS One dergisinde yayımlanan çalışması, alanda bulunan ilk iki sağlam mezarı anlatıyor. İkisi de MÖ 8700 ile 8000 arasına tarihleniyor.

Birinci mezar dikdörtgen bir yapının sıvalı zemininin altında. İçinde en az üç kişi var: 35 yaşın üzerinde bir kadın, 20–30 yaşlarında bir erkek ve 11–14 yaşlarında bir kız çocuğu. Kafatasları yan yana konmuş. İkinci mezarda ise büyük olasılıkla 20–30 yaşlarında genç bir kadın, yüzü doğuya dönük, dizleri karnına çekilmiş biçimde yatıyor.

Ya dağınık kemikler? Araştırmacılara göre bunlar da aslında evlerin altına yapılmış sıradan mezarlardan geliyor. Yüzyıllar boyunca erozyon ve toprak kaymaları bu kemikleri yamaçtan aşağı, büyük anıtsal yapıların içine taşımış ve birbirine karıştırmış. 12 bin yıl önce de insanlar sevdiklerini evlerinin altına, yanı başlarına gömüyormuş.