Neden kendimizi hep sona bırakıyoruz?

Kadınlar kendi sağlığını neden hep erteliyor?

Bunu tek tek kadınların ihmali gibi görmemek gerekiyor; ortada toplumsal bir düzen var. Sosyolojide buna toplumsal cinsiyet rolleri diyoruz: Kız çocukları küçük yaştan “evin düzeni, kardeşin bakımı, misafirin ağırlanması” üzerinden yetiştiriliyor. Yetişkinlikte bu, bakım emeğinin neredeyse tamamının kadına kalmasına dönüşüyor. Çocuğun, eşin, yaşlı anne babanın sağlığı ailenin ortak gündemi olurken kadının kendi sağlığı kimsenin gündemine girmiyor; kadın da bunu kendisi için normal saymayı öğreniyor.

Bu yük neden fark edilmiyor?

Çünkü karşılığında ücret alınmayan, takvimde yeri olmayan bir emek. Sosyolog Arlie Hochschild, işten eve dönen kadının evde ikinci bir mesaiye başladığını anlatmak için “ikinci vardiya” kavramını kullanır. Çalışan kadın iki vardiya arasında sıkışır, ev kadınının emeği ise “zaten evde” sayıldığı için hiç görünmez. Görünmeyen bir emeğin molası da olmaz; muayeneye gidecek boş saat hep “sonraya” kalır. Bir de kültürel bir ideal var: Kendini unutan, fedakâr anne ve eş övülür. Kendi ihtiyacını dile getiren kadın ise kolayca bencillikle suçlanır.

Peki çözüm yalnız kadının kendisinde mi?

Hayır. Sorun toplumsal olduğu için çözümün de ortak olması gerekir. Evde bakım işleri paylaşılmadıkça, işyerleri tarama için izin vermedikçe, sağlık hizmeti kadının zaten gittiği yerlere, yani mahalleye ve köye gelmedikçe “kendine zaman ayır” tavsiyesi havada kalır. Mobil mamografi araçları ve aile hekimlerinin davet sistemi bu yüzden önemli: Kadının programına göre değil, kadının hayatına göre kurgulanmışlar.

Sivas’ta biz ne yapabiliriz?

Bizim en güçlü tarafımız komşuluk ve akrabalık ağları. Aynı ağlar bugüne kadar bakım yükünü kadınlar arasında el değiştirerek taşıdı; şimdi sağlığı da birlikte gündeme almak için kullanılabilir. Gün toplantısında taramayı konuşmak, “bu hafta hep beraber gidelim” demek, bir kadın randevudayken çocuğuna bir başkasının bakması… Sosyolojide buna sosyal sermaye diyoruz: İlişkilerimiz yalnız bir yük değil, aynı zamanda bir güç kaynağı.